1. Jakie są obecne trendy i wzorce handlu ludźmi w Europie i jak zmieniały się one na przestrzeni lat?
Podczas naszych ostatnich badań nad handlem ludźmi w Finlandii, na Łotwie, w Estonii, Polsce i na Ukrainie zaobserwowaliśmy, że handel ludźmi w celu wyzysku w pracy wydaje się być coraz częściej identyfikowany. Szczególnie w Finlandii, w ciągu ostatnich dziesięciu lat wiele uwagi poświęcono wykorzystywaniu do pracy i pracy przymusowej, a liczba spraw rozpatrywanych przez wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych rośnie. Praca przymusowa w Europie wynika z możliwości zarabiania pieniędzy na wielu poziomach. Firmy czerpiące z tego zyski nie ograniczają się do organizacji przestępczych, ale obejmują również legalne podmioty i przedsiębiorstwa. Stosowane schematy obejmują oszukańcze delegowanie pracowników, wymuszone/fikcyjne samozatrudnienie, kilka poziomów podwykonawstwa i firm-skrzynek pocztowych w celu ukrycia zatrudnienia pracowników, którzy nie mają prawa do pracy, a także oszustwa płatnicze, takie jak łapówki. Ogólnie rzecz biorąc, operacje handlu ludźmi wiążą się z różnymi kosztami na każdym etapie procesu: rekrutacji, transportu i wyzysku. Takie koszty są często ponoszone przez ofiarę i mogą być ukryte i zawyżone, tak że ofiara staje się poważnie zadłużona, co czyni ją coraz bardziej podatną na wyzysk.
Na całym świecie odnotowano spadek liczby zidentyfikowanych ofiar handlu ludźmi. Może to sugerować spadek wykorzystywania seksualnego, ale bardziej prawdopodobne jest, że wykorzystywanie przeniosło się do mniej widocznych i mniej bezpiecznych miejsc, co utrudnia jego wykrycie. Wzrosła również świadomość tego, że dzieci i młodzież są narażone na wykorzystywanie w ramach przymusowego żebractwa i działalności przestępczej. Dzieci, które uciekły z domu, opieki zastępczej lub instytucji są narażone na zwiększone ryzyko. "Metoda Lover Boy" jest dość powszechna, w której młodzi ludzie są wykorzystywani przez osobę, która udaje, że żywi do nich romantyczne uczucia. Podobne jest zjawisko tak zwanych fikcyjnych małżeństw opartych na wyzysku, które ma również związek z przymusowymi małżeństwami i handlem ludźmi. Działania związane z wykorzystywaniem odbywające się w Internecie są również coraz bardziej powszechne wraz z transmisją na żywo materiałów seksualnych. Władze i użytkownicy usług mają trudności z dostrzeżeniem różnicy między przypadkami handlu ludźmi a sprzedażą usług seksualnych za zgodą. Przymus psychologiczny i więź traumatyczna są często wykorzystywane do kontrolowania ofiar.
Pandemia COVID-19 i rosyjska inwazja na Ukrainę miały daleko idące skutki dla światowej gospodarki oraz przepływu osób i towarów. Na poziomie globalnym i w Europie wiele osób jest bardziej narażonych na handel ludźmi i wyzysk z powodu inflacji, bezrobocia i konfliktów. Ukraińscy mężczyźni są narażeni na zwiększone ryzyko wyzysku w pracy, np. w budownictwie, produkcji i rolnictwie, mimo że dyrektywa UE w sprawie tymczasowej ochrony potencjalnie zmniejszyła to ryzyko do pewnego stopnia.
Więcej informacji w naszej najnowszej publikacji:
https://heuni.fi/-/report-series-103-patterns-of-exploitation-elect-thb
2. Czy HEUNI ma jakieś zalecenia lub wytyczne dotyczące wspierania ofiar handlu ludźmi i zapewniania ich bezpiecznej reintegracji ze społeczeństwem?
We współautorskim raporcie HEUNI na temat organizacji usług zatrudnienia dla ofiar handlu ludźmi w Finlandii (https://heuni.fi/-/report-series-96b) przeanalizowano wyzwania związane z organizacją usług zatrudnienia dla migrujących ofiar handlu ludźmi w Finlandii i zaproponowano kilka potencjalnych rozwiązań.
3. Skuteczność środków kontroli granicznej w zapobieganiu handlowi ludźmi. Jak HEUNI ocenia równowagę między zabezpieczeniem granic a zapewnieniem ochrony i wsparcia potencjalnym ofiarom handlu ludźmi?
Polityka migracyjna zapewniająca bezpieczny przepływ osób jest bardziej skuteczna w zapobieganiu handlowi ludźmi niż środki kontroli granicznej. Identyfikacja ofiar na granicach również stanowi wyzwanie, ponieważ ofiary mogą niechętnie ujawniać władzom informacje na temat swojej sytuacji z obawy przed reakcją i utratą pozwolenia na pobyt. W Finlandii można odmówić wjazdu lub deportować daną osobę, jeśli władze podejrzewają, że handluje ona usługami seksualnymi, co może utrudniać wykrywanie handlu ludźmi. Identyfikacja na granicy jest dodatkowo utrudniona ze względu na bariery językowe i przymusową kontrolę wywieraną przez sprawców. Ofiary mogą być zależne od sprawców, a wiele z nich było systematycznie oszukiwanych lub zastraszanych.
Pandemia COVID-19 pokazała, jak zamknięcie granic może spowolnić przepływ osób. Chociaż może to wpłynąć na wzorce wykorzystywania, nadal istnieje wysokie ryzyko, że wykorzystywanie przeniesie się do innych miejsc, takich jak internet, lub że zostaną znalezione inne legalne drogi wyzysku. Identyfikacja handlu ludźmi i poważnego wyzysku wymaga multidyscyplinarnej współpracy między np. pracownikami socjalnymi, organami ścigania, społeczeństwem obywatelskim, związkami zawodowymi, inspektoratami pracy, organami kontroli granicznej, urzędnikami migracyjnymi i ośrodkami recepcyjnymi. Zrozumienie, w jaki sposób "niewidzialne łańcuchy" działają przeciwko ofiarom, ma również kluczowe znaczenie dla ujawnienia przypadków, aby ofiary mogły szukać wsparcia i ochrony.
HEUNI opracowało wytyczne dotyczące wywiadów śledczych dla pracowników organów ścigania: https://heuni.fi/-/thb-psych-coercion-investigative-interviewing
4. Istnieją różne opinie na temat tego, czy kryminalizacja nabywców usług seksualnych (a nie sprzedawców) byłaby bardziej skuteczna w walce z popytem, który napędza handel ludźmi. Jakie jest spojrzenie HEUNI na tę kwestię?
Jak już wspomniałeś, istnieją różne opinie i wiele literatury, a także przykłady z krajów, które mogą pokazać, do czego mogą prowadzić różne podejścia, np. Szwecja z bardziej liberalnym podejściem. HEUNI nie było ostatnio tak aktywne w tych dyskusjach, ponieważ byliśmy bardziej skoncentrowani na badaniach związanych z handlem dziećmi, handlem pracownikami i przymusowymi małżeństwami. Kluczowym problemem jest jednak to, że władze często mają trudności z ustaleniem, czy w danym przypadku mamy do czynienia z handlem ludźmi, a w przypadku kryminalizacji sprzedawców istnieje oczywiste ryzyko, że potencjalnym ofiarom odmawia się pozwolenia na pobyt w oparciu o błędną interpretację ich sytuacji. W rezultacie ofiary mogą nie być w stanie uzyskać dostępu do usług i mogą zostać deportowane, a ostatecznie ponownie padać ofiarą handlu ludźmi. Należy zwiększyć zrozumienie i szkolenie w zakresie handlu ludźmi oraz możliwość przyznawania okresów do namysłu podejrzanym ofiarom handlu ludźmi.
5. Jakie są główne czynniki, które przyczyniają się do podatności jednostek na handel ludźmi i jakie strategie sugeruje HEUNI, aby zająć się tymi podstawowymi przyczynami?
Różne formy handlu ludźmi obejmują nieco pokrywające się, ale także różne podatności na handel ludźmi. Pod względem poważnego wyzysku w pracy i handlu ludźmi, pracownicy migrujący są szczególnie narażeni w wyniku czynników strukturalnych, które mogą obejmować dyskryminację, nieetyczne praktyki rekrutacyjne, charakterystykę sektora zatrudnienia (np. stopień sformalizowania stosunków pracy i cechy umowne), status pobytu migrantów, poziom formalnego wykształcenia, a także biegłość językową lub zdolność do negocjowania warunków pracy lub dostępu do usług wsparcia. Dodatkowe słabości obejmują słabą znajomość standardów pracy lub jej brak oraz brak zaufania do władz.
Nasz raport: https://heuni.fi/-/mapping-risks-to-migrant-workers-in-supply-chains-in-europe
Ponadto istnieją słabości psychologiczne i społeczno-ekonomiczne, a niektórzy sprawcy atakują osoby, które postrzegają jako łatwe do oszukania lub zmanipulowania w sytuacji wyzysku. Ofiary mogą cierpieć na przykład z powodu problemów ze zdrowiem psychicznym, bezdomności lub uzależnienia od substancji psychoaktywnych, a zatem mogą zgodzić się na pracę w zamian za zakwaterowanie czy jedzenie. Ogólnie rzecz biorąc, każdemu pracownikowi może być trudno opuścić sytuację wyzysku, gdy praca jest powiązana z mieszkaniem. Osoby ubiegające się o azyl są również narażone na wyzysk i handel ludźmi w kraju pochodzenia, podczas tranzytu i w kraju azylu. Migranci nieposiadający dokumentów często nie chcą zgłaszać nawet poważnych nadużyć i wykorzystywania, ponieważ może to skutkować ich deportacją. Uchodźcy uciekający z obszarów objętych konfliktami mogą być narażeni na szkodliwe mechanizmy radzenia sobie i strategie przetrwania, takie jak przymusowe małżeństwa i małżeństwa dzieci.
Nasz raport: https://heuni.fi/-/report-series-91
6. Jak HEUNI ocenia skuteczność istniejących praw i przepisów w zapobieganiu i zwalczaniu handlu ludźmi? Czy istnieją konkretne obszary, które wymagają dalszej uwagi lub poprawy?
To pytanie jest bardzo obszerne, ponieważ poszczególne kraje mają różne ustawodawstwa, jeśli chodzi o wdrażanie przepisów dotyczących handlu ludźmi i przestępstw zbliżonych do handlu ludźmi. Krajowe Plany Działań przeciwko handlowi ludźmi mają zasadnicze znaczenie dla promowania wykrywania, poprawy ochrony ofiar, a także zwiększenia odpowiedzialności karnej sprawców. Działania przeciwko handlowi ludźmi wymagają pracy multidyscyplinarnej, która łączy różne władze, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i związki zawodowe. Wymaga to zasobów i koordynacji, ale także dobrze funkcjonującej wymiany informacji między różnymi zainteresowanymi stronami. Zwalczanie wyzysku w pracy i pracy przymusowej w krajach europejskich wymaga szerokiego zrozumienia, jak radzić sobie z szarą strefą i przestępstwami gospodarczymi, ponieważ zapobieganie im zapobiega również handlowi ludźmi. Zbyt wiele dobrych praktyk zależy od jednostek, a nie od zinstytucjonalizowanych, długotrwałych rozwiązań. Dostęp ofiar do środków zaradczych jest z pewnością jednym z obszarów handlu ludźmi, który wymaga poprawy. Zawsze jest też miejsce na podnoszenie świadomości wśród kluczowych interesariuszy w społeczeństwie, a odpowiedzialność korporacyjna / biznes i prawa człowieka to jeden z tych obszarów, które wymagają dalszej poprawy. Brakuje również dowodów naukowych i rozwoju różnych praktyk.
Nasz raport na temat najlepszych praktyk zebranych z Finlandii, Estonii i Łotwy w zakresie zapobiegania handlowi ludźmi dostępny na stronie projektu ELECT THB:
7. Czy możesz podzielić się jakimiś skutecznymi praktykami lub innowacyjnymi podejściami z całego świata, które HEUNI uznało za skuteczne w zwalczaniu handlu ludźmi?
Niektóre z nich zostały już wymienione w powyższej odpowiedzi. Istnieje również potrzeba ścisłej współpracy z instytucjami pomagającym ofiarom i kierowania ich do odpowiednich placówek.
8. Jakie wyzwania stoją przed organami ścigania i systemami sądowniczymi w walce z handlem ludźmi i jak można im sprostać?
Organy ścigania potrzebują proaktywnych metod i gromadzenia danych wywiadowczych opartych na modelowaniu ryzyka. Kraje europejskie mają różne sposoby wykorzystania istniejącego prawodawstwa, niektóre kraje mogą mieć szerokie ustawodawstwo, ale może ono być niedostatecznie wykorzystywane, a sprawy są często ścigane jako mniej poważne przestępstwa. Zaangażowanie prokuratorów w dochodzenia w sprawie handlu ludźmi jest postrzegane jako dobra praktyka pomagająca w uzyskaniu wyroków skazujących za handel ludźmi. Wyzwania obejmują brak zasobów i świadomości, obniżenie barier w zgłaszaniu spraw, upewnienie się, że ofiary są traktowane z szacunkiem i z podejściem antyrasistowskim. Innymi słowy, istnieje potrzeba zapewnienia w pracy władz podejścia skoncentrowanego na ofierze i wrażliwego na traumę. Profesjonalni tłumacze powinni być również wykorzystywani podczas rozmów, a rozmowy dochodzeniowe powinny być planowane wspólnie. Rozmowy dochodzeniowe z ofiarami handlu ludźmi wymagają również starannego planowania i przygotowań, które nie zawsze są uznawane przez organy ścigania.
ENGLISH VERSION
1. What are the current trends and patterns of human trafficking in Europe, and how have they evolved over the years?
In our recent research into trafficking in Finland, Latvia, Estonia, Poland and Ukraine, we saw how trafficking for labour exploitation seems to be increasingly identified. Especially in Finland, labour exploitation and forced labour has received much attention during the last ten years and there are increasing numbers of cases handled in the criminal justice system. Forced labour within Europe is driven by the possibility to make money on many levels. Businesses profiting from this are not restricted to criminal organizations but include also legitimate actors and businesses. Schemes used include fraudulent posting of workers, forced/bogus self-employment, several levels of subcontracting and letter-box companies to hide the employment of workers who don’t have the right to work, as well as payment scams like wage kickbacks. In general, human trafficking operations involve a variety of costs at each stage of the process: recruitment, transportation and exploitation. Such costs are many times borne by the victim and may be disguised and inflated so that the victim becomes severely indebted, which makes them increasingly vulnerable to exploitation.
Globally, there has been a downturn in the number of identified victims of sex trafficking. This may suggest a decrease in sexual exploitation, but more likely the exploitation has moved to less visible and less safe locations, making it more difficult to detect. There is also an increased awareness on children and young people being vulnerable to exploitation in forced begging and criminal activities. Children who have run away from home, foster care or an institution are at a heightened risk. The “lover boy method” is quite common, in which young people are subjected to exploitation by a person who pretends to have romantic feelings for them. Similar is the phenomenon of so-called exploitative sham marriages, that has links to forced marriages and trafficking as well. Exploitation-related activities taking place online are also increasingly common along with live streaming of sexual material. Authorities and service users have difficulties to spot the difference between trafficking cases and consent-based selling of sexual services. Psychological coercion and trauma bond are often used to control victims.
The COVID-19 pandemic and the Russian invasion of Ukraine have had far-reaching effects on the global economy and the flow of people and goods. On a global level and in Europe, many persons are more vulnerable to trafficking and exploitation because of inflation, unemployment, and conflict. Ukrainian men at heightened risk of facing labour exploitation in e.g. construction, manufacturing and agriculture even though the EU temporary protection directive has potentially reduced the risk to some extent.
See more from our recent publication:
https://heuni.fi/-/report-series-103-patterns-of-exploitation-elect-thb
2. Does HEUNI have any recommendations or guidelines for supporting victims of human trafficking and ensuring their safe reintegration into society?
The report HEUNI co-authored on the organisation of employment services to victims of trafficking in Finland (https://heuni.fi/-/report-series-96b) examined the challenges of the organisation of employment services to migrant victims of trafficking in Finland and offered some potential solutions.
3. The effectiveness of border control measures in preventing human trafficking. How does HEUNI assess the balance between securing borders and ensuring the protection and support of potential trafficking victims?
Migration policies that ensure the safe movement of people are more effective in preventing human trafficking than border control measures. Identification of victims at borders is also challenging as victims may be reluctant to disclose information on their situation to authorities due to fear of their response and of losing residence permits. In Finland a person may be denied admittance or deported if the authorities suspect that he/she is trading in sexual services, which may hinder the detection of human trafficking. Identification at the border is further hampered due to language barriers and coercive control exerted by the perpetrators. Victims may be dependent on the perpetrators, and many have been systematically deceived or threatened.
The COVID-19 pandemic showed how closing of borders may slow down movement of people. While it may affect the patterns of exploitation, there is still high risk that exploitation moves to other locations such as online or that other legal routes to exploitation are found. Identifying trafficking and severe exploitation requires multidisciplinary cooperation between e.g., social workers, law enforcement authorities, civil society, trade unions, labour inspectorates, border control authorities, migration officials, and reception centres. Also gaining understanding how the “invisible chains” work against victims is crucial to uncover cases so that victims may seek support and protection.
HEUNI has produced guidelines for investigative interviews for law enforcement professionals: https://heuni.fi/-/thb-psych-coercion-investigative-interviewing
4. There are differing opinions regarding whether criminalizing the buyers of sex services (rather than the sellers) would be more effective in addressing the demand that fuels human trafficking. What is HEUNI's perspective on this issue?
As you said, there are differing opinions and much literature as well as examples from countries which can show where different approaches may lead to, e.g., Sweden with a more liberal approach. HEUNI has not been that active in these discussions recently as the we have been more focused on research related to child trafficking, labour trafficking and forced marriages. However, a key problem is that authorities often struggle to identify whether cases involve trafficking, and when criminalising sellers, the obvious risk is that potential victims’ residence permits are denied based on a wrong interpretation of their situation. As a result, the victims may not be able to access services, and may be deported and eventually re-victimized. Increasing understanding and training on trafficking and the possibility to grant reflection periods to suspected victims of trafficking should be enhanced.
5. In your research, what are the main factors that contribute to the vulnerability of individuals to trafficking, and what strategies does HEUNI suggest to address these root causes?
Different forms of trafficking include somewhat overlapping but also different vulnerabilities to trafficking. In terms of severe labour exploitation and trafficking, migrant workers are especially vulnerable as a result of structural factors that may include discrimination, unethical recruitment practices, the characteristics of the employment sector (e.g. degree of formalized employment relationships and contractual characteristics), migrants’ residence status, level of formal instruction, as well as language proficiency or ability to negotiate the terms of work or access support services. Additional vulnerabilities include poor or no knowledge of labour standards and lack of trust towards authorities.
See e.g. our report https://heuni.fi/-/mapping-risks-to-migrant-workers-in-supply-chains-in-europe
Furthermore, there are psychological and socio-economic vulnerabilities, and some perpetrators target persons they perceive as easy to trick, deceive or manipulate into an exploitative situation. Victims may suffer for example from mental health issues, homelessness, or difficult substance dependency, and thus they may agree to work in exchange for accommodation and food. In general, it may be difficult for any worker to leave an exploitative situation when the job is tied to housing. Asylum seekers are also vulnerable to exploitation and trafficking in their home country, in transit, and in the country of asylum. Undocumented migrants are often unwilling to report even serious abuse and exploitation, since this may result in their deportation. Refugees fleeing from conflict areas may be vulnerable to harmful coping mechanisms and survival strategies such as forced and child marriages.
See e.g. our report https://heuni.fi/-/report-series-91
6. How does HEUNI assess the effectiveness of existing policies and legislation in preventing and combating human trafficking? Are there specific areas that require further attention or improvement?
This question is very broad as countries have different legislations when it comes to the implementation of trafficking legislation and crimes that are close to trafficking. National Action Plans against trafficking are essential in promoting detection, improving the protection of victims as well as in enhancing criminal liability for perpetrators. Work against trafficking requires multidisciplinary work that brings together different authorities, civil society organisations and trade unions, for example. This requires resources and coordination but also the well-functioning exchange of information between different stakeholders. Tackling labour exploitation and forced labour in the European countries requires a broad understanding on how to tackle the grey economy and economic crimes, as their prevention prevents trafficking as well. Too many good practices depend on individuals rather than institutionalised, long-standing solutions. Victims’ access to remedy is certainly one area in labour trafficking that requires improvement. There is also always room for raising awareness among key stakeholders within societies and corporate responsibility/business and human rights is one of these areas that need further improvement. There is also a lack of scientific evidence and lack of evaluation of different practices.
See e.g. our report on best practices collected from Finland, Estonia and Latvia on prevention of labour trafficking available on the ELECT THB project page https://heuni.fi/-/elect_thb
7. Can you share any successful practices or innovative approaches from around the world that HEUNI has identified as effective in combating human trafficking?
Shared some already in the response above. But also there is a need to work closely with victim service providers and refer victims to the services needed.
8. What are the challenges faced by law enforcement agencies and judicial systems in addressing human trafficking, and how can these challenges be overcome?
Law enforcement authorities need proactive methods and risk modelling-based intelligence gathering. European countries have different ways of utilising existing legislation, some countries may have broad legislation, but it might be underused, and cases are often prosecuted as less severe crimes. The involvement of prosecutors in the investigations of trafficking has been seen as a good practice to help get convictions on trafficking. Challenges include a lack of resources and awareness, lowering barriers to report cases, making sure that victims are treated with respect and with an anti-racist approach. In other words, there is need to ensure a victim-centred and trauma-sensitive approaches in the work of authorities. Professional interpreters should also be used in interviews, and the investigative interviews should be planned collaboratively. Investigative interviews with trafficking victims also require careful planning and preparations that are not always acknowledged by the law enforcement agencies.
